Czynniki chemiczne uszkadzające

„Czynniki chemiczne uszkadzające DNA mogą mieć właściwości mutagenne, kancerogenne lub i jedne i drugie jednocześnie. Większość z nich jest w przyrodzie nieczynna i dopiero ich metabolity wykazują szkodliwe działanie. Mogą być one produkowane przez rośliny i grzyby, znajdują się w smole, ropie, ale są też wpro
wadzane jako leki (nitrogranulogen, mitomyeyna C) lub cdczynniki przemysłowe (chlorek winylu, dwuchlorometyłoeter). Mimo olbrzymich wysiłków nie udało się ustalić, które miejsca przyłączenia związków chemicznych w DNA odpowiedzialne są za mutagenezę lub kancerogenezę. Utrudnione to jest przede wszystkim faktem tworzenia dwu i kilku połączeń naraz. Ponadto mutację łatwiej określić, a w wieloetapowym procesie ncwotworzema końcowy efekt nie jest łatwy do przewidzenia i Gkreslenis. Wreszcie, te same związki wchodzą w połączenia nie tylko z kwasami rybonukleinowymi, ale także z białkami.
Komórkowa naprawa uszkodzenia rzadko jest całkowita, ale wobec złożoności opisanych powyżej procesów, sama też jest bardzo rozbudowana. Dzięki enzymom fotcreaktywnym, może wykorzystywać do naprawy energię światła, np. porządkując cyklopirymidynowe dimery na dwie normalne pirymidyny. Te same dimery cyklobutylopirymidynowe wraz z przyłączonymi związkami mogą tyć wycinane przez specjalne enzymy w towarzystwie paru (short patch repair) łub też kilkudziesięciu (Iow parch repair) nukleotydów, zastępując je nukleotydami prawidłowymi. Również przy tym mogą się przecież zdarzać błędy. Istnieją też specjalne enzymy — endonukleazy — które usuwają nie cały nukleotyd lecz tylko uszkodzoną zasadę, oraz insertazy, umieszczające w to samo miejsce prawidłową zasadę przez połączenie jej z cukrem nukleotydowym. Naprawa może następować także po replikacji uszkodzonego DNA. W hodowlach wykazano też, że mechanizmy naprawcze mogą być indukowane przez... czynniki kancerogenne! Niestety nie znaleziono jeszcze nietoksycznych środków o tym samym, tak pożądanym, działaniu. Wreszcie, należy szczególnie podkreślić zdolność całej“(6)